ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (Successful Farmer Davinder Singh)

Success Story: ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਡੁੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਵੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਨੀਆਂ ਭੇਡ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਫੈਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵਿਖਾਵੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਾਖੰਡਾਂ, ਗਲਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੂਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪਰ ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਕਸ ਨੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਬੱਲਬੂਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਉਦਾਹਰਣ ਵੱਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਅੱਸੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਖਨਊ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੋਹਨਲਾਲਗੰਜ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਤੀ-ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਖਨਊ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੋਹਨਲਾਲਗੰਜ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੇਕਲੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਨਵੀਨਤਾ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਮੋਹਨਲਾਲਗੰਜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਐਗਰੀਪਲਾਸਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਫਲ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਤੋਂ ਰੰਗੀਨ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ, ਚੁਕੰਦਰ, ਬ੍ਰੋਕਲੀ, ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੂਕੀਨੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 4 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਪਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰ 1 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਹ 10 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਬੋਰਡ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ 34 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਬਣਾ ਕੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਕਿਸਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਤੀ-ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ, ਵਧਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕਾਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੌਲੀਹਾਊਸ, ਨੈੱਟ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: ‘ਕੋਹਿਨੂਰ ਸ਼ਹਿਦ’ ਤੋਂ ਬਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਪਛਾਣ, ਦੇਖੋ S. Gurpal Singh Sandhu ਦਾ Beekeeping ਤੋਂ Businessman ਬਣਨ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਰ

ਕਿਸਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਲਾਗਤ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ। ਇਸੇ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੇ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਜਾਂ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ 'ਤੇ 25-30% ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।

ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਔਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਔਫਲਾਈਨ ਦੋਵਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਖਨਊ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਲ ਭਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਹੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਫਸਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸਾਉਣੀ ਦੋਵਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਰੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਖੀਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਉਪਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਾਮ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਤਾਂ ਹੀ ਬਚੇਗੀ ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਗੇ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਗੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਖੇਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਲ ਵਾਧਾ, ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ, www.punjabi.krishijagran.com 'ਤੇ ਲੌਗ ਇਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਟੈਬ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ punjabi@krishijagran.com 'ਤੇ ਈਮੇਲ ਕਰੋ।

ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (S. Gurpal Singh Sandhu)

Success Story: ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਰੌਬਦਾਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਨਾਂ ਬਣਾ ਚੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਰੋਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ

45 ਸਾਲਾ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਕ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸਪੁੱਤਰ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਪਿੰਡ ਮੱਤੇਵਾਲ, ਬਲਾਕ ਤਰਸਿੱਕਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਔਂਕੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤ'ਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਗਈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਕੇ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਝੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਏ।

ਪਿਤਾ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਹਰ ਜਵਾਕ ਦਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਲਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਸ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵੱਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਕੇ ਵਧੀਆ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਗੇ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਆਪਣੀ 2 ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਕਟੁੰਬ ਖਰੀਦ ਕੇ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਝੱਲਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ, ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਕਿੱਤੇ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਜਾਲੀ, ਦਸਤਾਨੇ, ਹਾਈਵ ਟੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨ ਅਦਿ।

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸਾਮਾਨ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਗਏ। ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਟੁੰਬਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਵੀ ਸਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਕਟੰਬਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਪ-ਬੇਟੇ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਪਲਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਜੋੜੀ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: Bathinda ਦੇ Potato Seed Grower ਬਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲ, ਦੇਖੋ 10ਵੀਂ ਪਾਸ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ Aeroponic Farming ਵਿੱਚ ਖੱਟਿਆ ਨਾਮਣਾ

ਸਿਖਲਾਈ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਹਿਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤਾਂ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹੀ ਲਈ, ਪਰ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਖਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਉੱਦਮੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਕਟੁੰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਟਰਨਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰੋਜ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ 'ਵਪਾਰਕ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਉਤਪਾਦ' ਕੀਤਾ। ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕਟੁੰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਟੁੰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 300 ਕਟੁੰਬਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲੈ ਗਏ। ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਟਰਨਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਲ੍ਹਾਂ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਬੀ ਕੀਪਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2021 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦਾ ਸਫਰ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਕਟੁੰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਹੁਣ ਗੱਲ ਆਈ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਡੱਬਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਸੇਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੱਜੋਂ ਕੀਤੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: Farmer Paramveer Singh ਦੀ ਜਹਾਜ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ, ਦੇਖੋ ਕਿਵੇਂ Navy Captain ਤੋਂ Natural Farming ਕਰਕੇ ਖੱਟਿਆ ਨਾਮਣਾ

ਕੋਹਿਨੂਰ ਸ਼ਹਿਦ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਡੱਬਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐੱਫ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਏ.ਆਈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਨਾਮ “ਕੋਹਿਨੂਰ ਸ਼ਹਿਦ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਿਆਂ, ਲੋਕਲ ਥਾਵਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਰਕਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੇਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਧੀਆ ਕਮਾਈ

ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬੇਰੀ ਸ਼ਹਿਦ, ਮਲਟੀ ਸ਼ਹਿਦ, ਲੀਚੀ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਐੱਫ.ਏ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਮ ਅਤੇ ਪੋਲਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਦ 'ਕੈਂਡੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਹਿਦ ਸਾਬਣ' ਬਣਾ ਕੇ, ਮੋਮ ਤੋਂ 'ਮੋਮ ਬੱਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪੋਲਨ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਨੂਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ।

ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ

ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਯੋਗ ਉਪਰਾਲੇ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫੇਦੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਦੇਸ਼

ਸ. ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਸੀ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੱਦ ਤੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੀ ਕਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਜੰਮੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਜੰਮਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਕਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਆਰਗੈਨਿਕ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਠੱਗੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਆਦ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਈਸ ਅਤੇ ਕੌਰਨ ਸਿਰਪ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਵਟਖੋਰਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਹਿਦ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਠੱਗੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ। ਫਿਲਹਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ, www.punjabi.krishijagran.com 'ਤੇ ਲੌਗ ਇਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਟੈਬ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ punjabi@krishijagran.com 'ਤੇ ਈਮੇਲ ਕਰੋ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (Mohinder Singh Randhawa)

MS Randhawa: ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਪੂਤ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨੁੱਖ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਜਾੜੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਰਕਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1909 ਨੂੰ ਜ਼ੀਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਬੋਦਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ 1924 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮਐਸਸੀ (ਆਨਰਜ਼) ਬੌਟਨੀ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ। ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਚੋਣ 1934 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਕਾਡਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਚੌਕਸੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰੰਧਾਵਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹੇ। ਉਸ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਫੋਟੋ ਵਿਚ ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1953 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਅਤੇ ਇਵੈਕੁਈ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁੜਵਸੇਬੇ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪਿੰਗ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਅੰਦਰਲਾ ਬਨਸਪਤੀ ਮਾਹਿਰ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹੇਰਵੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਸਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਸਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਈ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ ਸਿੱਖ ਵਾਰਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਏ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਕਾਂਗੜਾ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹੇ।

ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜਾਣੂੰ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੌਣੀ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਉਦੋਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: Good News: ਉੱਘੇ ਪੌਦਾ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਪ੍ਰਭਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ PAU ਦੇ ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਯੁਕਤ

ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਹਾਣੀ ਵੀ ਬਣਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵੀ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤਪਨਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਿਆਮ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।

ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁਰੱਬੇਬੰਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਿਉਂਤ ਕੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ, ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਨਤਮ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਰੰਧਾਵਾ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪੀ.ਏ.ਯੂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਅਜਾਇਬ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ, ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ, ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਦਕਾ ਨਿੱਘੇ ਸਬੰਧ ਸਨ। ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਬਿਜਲੀ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਡੀ.ਐਸ. ਅਠਵਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਡਾ. ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਪੀ ਬੀ 18 ਵਰਗੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਜਨਮ, ਰਾਖ ਚੋਂ ਉੱਗੇ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖ, ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬਾਗ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਕਾਂਗੜਾ ਵੈਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀ: ਦ੍ਰਿਸ਼, ਥੀਮ ਅਤੇ ਦੰਤਕਥਾ, ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ, ਥੀਮ ਐਂਡ ਲੈਜੇਂਡਸ, ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤਕ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ।

ਸਰੋਤ: ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਅਤੇ ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਆੜ
ਸੰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ

ਡਾ. ਪ੍ਰਭਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ

Punjab Agricultural University: ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੇਲਬੀਜ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਫਰਵਰੀ 1996 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਖੇ ਪੌਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ।

ਖੋਜ, ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਜਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਡਾ. ਐੱਸ ਐੱਸ ਬਾਂਗਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਲਬੀਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਪੌਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2005 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੌਦਾ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖੋਜ, ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਸੰਨ 2023 ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸਟਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ 8 ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਗਰਾਨ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ 4 ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਤੇਲਬੀਜ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ 23 ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ 21 ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਸਕਲੇਰੋਟੀਨੀਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਜੀਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਠੇਠ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਧਾਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਸਫੇਦ ਕੁੰਗੀ ਰੋਧਕ ਕਨੋਲਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਆਰਐਲਸੀ 3 ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਆਰਸੀਐਚ 1 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ। ਸਫੈਦ ਕੁੰਗੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਦੋ ਸਰੋਤ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸਦ ਦੀ ਪਲਾਂਟ ਜਰਮਪਲਾਜਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸਨ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵਾਣੂੰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: Farmer's Life: ਉਠੋ ਜਾਗੋ ਵੀਰ ਕਿਸਾਨੋ

ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਿਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਉਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011-12 ਲਈ ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ.-ਰੈਪੀਸੀਡ ਮਸਟਰਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ.-ਬੈਸਟ ਏ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਸੈਂਟਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਸਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 76 ਪਸਾਰ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਬਸਟਰੈਕਟ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਸਮੇਤ 76 ਹੋਰ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ 121 ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 44 ਟੀਵੀ/ਰੇਡੀਓ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 10 ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ 4 ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਸੰਧੂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਐਂਡੀਵਰ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹਨ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵੈਸਟਰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਰਮਨੀ, ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਚੈੱਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੇਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ - ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਆਇਲਸੀਡ ਰਿਸਰਚ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਰੈਪਸੀਡ-ਸਰਸੋਂ ਰਿਸਰਚ, ਭਰਤਪੁਰ।

ਖੋਜ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਸਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ., ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ।

ਸਰੋਤ: ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (Punjab Agricultural University)

ਉਠੋ ਜਾਗੋ ਵੀਰ ਕਿਸਾਨੋ, ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੋ

ਉਠੋ ਜਾਗੋ ਵੀਰ ਕਿਸਾਨੋ, ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੋ,
ਜੀਅ ਤੋੜ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਣੋ।

ਝੋਨਾਂ ਕਣਕ ਨਾ ਦਿਲ ’ਤੇ ਲਾਓ, ਬਦਲ ਬਦਲ ਕੇ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਓ,
ਮੱਕੀ, ਗੰਨਾਂ, ਦਾਲ਼, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖੁੰਭਾਂ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਵੱਲ ਆਓ।

ਬੀਜ ਖਾਦ ਨਕਲੀ ਨਾ ਖਰੀਦੋ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਪੁਰਾਣੀ ਬੀਜੋ,
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ, ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਫ਼ਸਲ ’ਤੇ ਪਾਓ।

ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਠੱਗੇ ਜਾਓ, ਆਪਣੀ ਮੰਡੀ ਆਪ ਬਣਾਓ,
ਫ਼ਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਦੇ ਆਪ, ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਾਓ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: Indian Farmer: ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਿਸਾਨ

ਚੁੱਕ ਲਓ ਆਪ ਤੱਕੜੀ ਤੇ ਵੱਟੇ, ਪਾਏ ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੇ,
ਬਚੋ ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਾਓ ਨਾ ਪੁੱਟੇ।

ਡੇਅਰੀ ਹੈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਧੰਦਾ, ਪੈਦਾ ਕਰੋ ਸ਼ਹਿਦ ਘਰ ਚੰਗਾ,
ਖਾਦ ਗੰਡੋਇਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ, ਕੰਮ ਕਰੋ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਢੰਗਾ।

ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਓ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸੁਖੀ ਬਣਾਓ,
ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਗੈਸ ਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਗੈਸ ਜਲਾਉ।

ਖੇਤੀ ਮਹਿਕਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੋ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲ ਮੁੜੋ,
ਖੇਤੀ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਲੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਤੁਰੋ।

ਦਿਨੇਸ਼ ਦਮਾਥੀਆ
94177-14390

ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਬਣਾਓ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ

Dairy Farming Business: ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜਮੀਨਾਂ ਘੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਖਰਚੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਖੇਤੀ ਵਿਚੋਂ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਘੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਹਿਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਧੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਮਜਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡੇਅਰੀ ਧੰਦੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ ਸੋ ਇਸ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ:-

1. ਡੇਅਰੀ ਧੰਦੇ ਲਈ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 10 ਪਸ਼ੂ ਜਿਸ ਵਿਚ 6 ਮੁਰਹਾ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ 4 ਦੋਗਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਸਕੇ।

2. ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਸੋ 10 ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 3 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਹੇਠਾਂ ਲਗਭਗ 8.61 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬਾ ਹੈ (ਹਾੜੀ ਵਿਚ 3.45 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ 673 ਲੱਖ ਟਨ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਕੇਵਲ 30.5 ਕਿਲੋ ਚਾਰਾ (ਔਸਤਨ) ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਿਆਂ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕਾਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰੇ ਦੀ ਉਪਜ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਇਹ ਵਾਧਾ ਕੇਵਲ ਬਹੁ ਫਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਪਨਾਅ ਕੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਬੀਜਾਂ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।

3. ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ 40-50 ਕਿਲੋ ਕੂਲਾ ਜਲਦੀ ਹਜਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ੳਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਖਰਚ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਵੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਚਾਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕੇਵਲ 5-7 ਕਿਲੋ ਰੋਜਾਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਰਾ ਬਰਸੀਮ ਜਾਂ ਲੂਸਣ ਚਾਰਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।

4. ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਬੀਜਣ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਲੀਦਾਰ ਅਤੇ ਗੈਰ ਫਲੀਦਾਰ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੀਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਚਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਬਰਸੀਮ ਜਾਂ ਲੂਸਣ ਨੂੰ ਜਵੀ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਤੇ ਚਰੀ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

5. ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁ ਕਟਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ (ਨੇਪੀਅਰ ਬਾਜਰਾ, ਗਿੰਨੀ ਘਾਹ, ਰਾਈ ਘਾਹ, ਬਰਸੀਮ, ਲੂਸਰਣ) ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਸਕੇ।

6. ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੇਅ/ਸਾਈਲੇਜ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।1500 ਗ੍ਰਾਮ ਬਰਸੀਮ/ਲੋਬੀਏ ਦੀ ਹੇਅ ਇਕ ਕਿਲੋ ਦਾਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: Milk Fever in Dairy Animals: ਦੁੱਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਤਕੀ ਬੁਖਾਰ – ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ

7. ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਬਚਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੇਅ ਲਈ ਲੋਬੀਏ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਅਚਾਰ ਲਈ ਮੱਕੀ ਜਵਾਰ ਬੀਜੋ।

8. ਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜਣ ਸਮੇਂ ਜਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਹਿਮ ਹੈ।ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹੇ ਕਿ ਚਾਰੇ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿਚ ਨਦੀਨ (ਬਰੂ) ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

9. ਚਾਰੇ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿਚ ਕੀਟ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪਰੇ ਕਰੋ।

10. ਚਾਰੇ ਦੀ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਆਦਾ ਖਾਦਾਂ।

11. ਤੂੜੀ/ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਕੜਬ ਨੂੰ ਬਾਇਉ ਕੈਮੀਕਲ (ਅਮੋਨੀਆਂ ਟਰੀਟਮੈਂਟ) ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕੇ ਵਰਤੋਂ।

12. ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਰ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।ਖੁਰਾਕ ਵਿਚ ਖਣਿਜ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਵਟੀ ਖੁਰਾਕੀ (ਯੂਰੋਮੋਲ ਬਰੈਨ ਮਿਕਸਚਰ) ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਖੁਰਾਕ ਸਸਤੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ।

13. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ “ਬਚਪਨ ਚੰਗੇਰਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲਵੇਰਾ” ਇਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਵੱਛੜੇ ਅਤੇ ਕਟੜੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾਲ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੱਟੜੂ ਵੱਛੜੂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਿਆਦਾ (18-20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਚਣਯੋਗ ਪ੍ਰੋਟੀਨ) ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚ ਐਂਟੀਬਾਉਟਿਕ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਜੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਟਾਮਿਨ ਵੀ ਦੇਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: Animal Care Tips: ਬਰਸਾਤਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਖਾਸ ਧਿਆਨ, ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕਰੋ ਇਹ ਕੰਮ

14. ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਢਾਰੇ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਵਾਲੇ ਹਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਡੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਇਸ ਲਈ ਛਾਂਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਛੈਡ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ 24 X 25 ਫੁੱਟ ਦਾ ਖੁੱਲਾ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨ ਸਕਣ।

15. ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵੈਕਸੀਨੇਸ਼ਨ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕੇ।

16. ਨਵੇਂ ਜਨਮੇਂ ਕਟੜੂਆਂ/ਵਛੜੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਿਲਾਉ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

17. ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਲੱਪ ਰਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਲਪਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਜੂੰਆਂ ਅਤੇ ਪਿਸੂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰੋ।

18. ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿਉ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉ।

19. ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪੀਣ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰੋ।

20. ਕਿਸੇ ਵੀ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਸੋ ਡੇਅਰੀ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।

ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਵੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਕੇ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣਗੇ।

ਸਰੋਤ: ਡਾ. ਕਰਨ ਬਾਂਸਲ

ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

Fruit Trees: ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ - ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਰਾ ਪੈਣਾ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ 0° ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੋਂ ਵੀ ਥੱਲੇ ਡਿਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਤ ਦੀ ਠੰਡ ਕਰਕੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੀਂਬੂ, ਬੇਰ, ਅਮਰੂਦ, ਪਪੀਤਾ, ਅੰਬ ਆਦਿ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਟਹਿਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲਾਂ ਵਿਚਲਾ ਜੂਸ ਸੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਦਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਢੰਗ ਹੈ। ਠੰਡ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਪੱਤਝੜੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਝੱੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਸਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਦਾਬਹਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ

ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੋਰੇ ਦੀ ਮਾਰ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ - ਨੀਂਬੂ ਜਾਤੀ, ਲੁਕਾਠ, ਲੀਚੀ, ਅਨਾਨਾਸ, ਕੇਲਾ, ਪਪੀਤਾ। ਲੈਮਨ ਅਤੇ ਨੀਂਬੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੰਤਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਚਕੋਤਰੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਅੰਬ ਵਿਚ ਲੰਗੜਾ, ਮਾਲਦਾ ਸਫੈਦਾ, ਫ਼ਜ਼ਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਤੰਦਰੁਸਤ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਠੰਡ ਜਾਂ ਕੋਰੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ (ਬੂਟੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਖਾਦ ਦਾ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਪੈਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਫਲ ਬਣਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਕੰਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਵੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਸਪਰੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੂਟੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: How to Start a Fruit Garden: ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜ਼ਰੂਰੀ, PAU ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ

ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਿਧਾਈ ਅਤੇ ਕਾਂਟ ਛਾਂਟ

ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਿਧਾਈ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਨੀਵੇਂ ਬੂਟੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਕਾਂਟ ਛਾਂਟ ਨਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਨਵੇਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਿਧਾਈ ਮਜਬੂਤ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕ ਅਤੇ ਬਚਾਵ ਲਈ ਵਾੜ ਲਗਾਉਣਾ

ਦਸੰਬਰ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦ ਹਵਾਵਾਂ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾੜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਚੇ ਦਰਖ਼ਤ ਅੰਬ, ਜਾਮੁਣ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਆਦਿ ਬਾਗ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਰੋਕ ਵੱਜੋਂ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।ਬੋਗਨਵਿਲੀਆ, ਜੱਟੀ ਖੱਟੀ, ਗਲਗਲ, ਕਰੌਂਦਾ ਨਾਲ ਵਾੜ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਧੂਆਂ ਕਰਨਾ

ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਫੂਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਕੋਰਾ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ -ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਧੂਆਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸਕਰੀਨ ਜਾਂ ਪਰਤ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੋਰੇ ਦਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਦੂਜਾ ਧੂਏਂ ਨਾਲ ਬਾਗ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ - ਖੂੰ੍ਹ੍ਹਹਦ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ

ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡ ਅਤੇ ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸਰਕੰਡਾ ਜਾਂ ਪਰਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਹਨ ਛੋਟੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।

ਬਾਗ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ

ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ । ਠੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਠੰਡ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ 1-2 ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਗਬਾਨ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਰਾ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਰੋਤ: ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮਨਵੀਨ ਕੌਰ ਬਾਠ, ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ

ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫਸਲ

Mustard Farming: ਸਰ੍ਹੋਂ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲਬੀਜ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਸਾਡੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਭੀ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਝਾੜ੍ਹ ਲੈਣ ਲਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਫ਼ਸਲ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ, ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰੇਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿਣ ਕਾਰਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਰਮ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਰਸ ਚੂਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਵੀ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਕੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਬੰਪਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ (ਝੁਲਸ ਰੋਗ)

ਇਹ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜਾਂ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਗੋਲ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਾਗ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਗੋਲ਼-ਗੋਲ਼ ਛੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੀਲੇ ਹੋ ਕੇ ਸੜਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬੂਟਾ ਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਫ਼ਲੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲੀਆਂ ਸੁੱਕੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਦਾਣੇ ਛੋਟੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਰੋਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹੰਦ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੁਆਲੇ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ, ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹੰਦ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਰੀਆ (ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ) ਨਾ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆ ਨੂੰ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰਲਾ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਹੇਠਾਂ ਨਮੀ ਨਾ ਬਣੇ, ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਚਿੱਟੀ ਕੁੰਗੀ

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ ਰਾਇਆ 'ਤੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੋਰੀਆ, ਗੋਭੀ ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਣ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਧ ਦਸੰਬਰ ਜਾਂ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਛਾਲੇ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ-ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਣੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਉਪਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਮੁੜੀਆਂ (ਬਾਂਦਰ ਸਿੰਙੀਆਂ) ਅਤੇ ਫੁੱਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਠੰਡੇ ਅਤੇ ਨਮੀਂ ਵਾਲੇ ਮੋਸਮ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 60 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 250 ਗ੍ਰਾਮ ਰਿਡੋਮਿਲ ਗੋਲਡ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਾ 100 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਛਿੜਕਾਅ ਪਹਿਲੇ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ 20 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਛਿੜਕਾਅ ਕਾਰਣ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਵੀ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਇਆ ਦੀ ਕਿਸਮ ਆਰ ਐਲ ਸੀ 3 (RLC 3) ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: Protect Rabi Crops: ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੇ ਦੇ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਓ

ਤਣੇ ਦਾ ਗਲ਼ਣਾ

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਰ੍ਹੋਂ ਤੇ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੇ ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਣੇ ਤੇ ਪਾਣੀ-ਭਿੱਜੇ ਲੰਬੂਤਰੇ ਧੱਬੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੱਬਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਉੱਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਕੁਮ੍ਹਲਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਭਾਂਅ ਮਾਰਦੇ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਬੂਟੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ-ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਉੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕਣ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਰੁਖ਼ ਚੀਰ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਾਲੇ ਸਖਤ ਕਣ (ਸਕਲੋਰੋਸ਼ੀਆ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕਣ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਣ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿੱਲ਼ ਅਤੇ ਠੰਡ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਣ ਜੰਮ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਸਲ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਵਧਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ 25 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲਾਓ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਲੈ ਕੇ ਆਓ।

ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਚੇਪਾ

ਇਹ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੀੜਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫਸਲ ਤੇ 6 ਤੋਂ 96 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੀੜੇ ਦਾ ਹਮਲਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਘਟਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਪਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੂਟੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਣੇ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਨਰਮ ਭਾਗ, ਫੁੱਲ, ਡੋਡੀਆਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਰਸ ਚੂਸਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾਅ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਲੀਆਂ ਸੁੱਕੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਜਿਆਦਾ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੂਟਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਕੇ ਮੁਰਝਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਇਸ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕੀੜੇ ਦਾ ਹਮਲਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਜੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੇਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪੱਧਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਖਾਵੇਖੀ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਣ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ 3-4 ਬੂਟੇ (12-16 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਚੁਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਦੇ ਉਪਰਲੇ 10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਚੇਪੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਕੱਢ ਲਵੋ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਔਸਤ 50-60 ਚੇਪੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਪਾ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿਣਤੀ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਬੂਟੇ ਦਾ ਉਪਰਲਾ 0.5-1.0 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚੇਪੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੇਕਰ 40-50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਚੇਪਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਛਿਕਕਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਤੇ 40 ਗ੍ਰਾਮ ਐਕਟਾਰਾ 25 ਡਬਲਯੂ ਜੀ (ਥਾਇਆਮੈਥੋਕਸਮ) ਜਾਂ 400 ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਰੋਗਰ 30 ਈ ਸੀ (ਡਾਈਮੈਥੋਏਟ) ਜਾਂ 600 ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਡਰਸਬਾਨ/ਕੋਰੋਬਾਨ (ਕਲੋਰਪਾਈਰੀਫਾਸ) ਦਾ 100 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਦ ਮੁੜ ਤੋਂ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਦੁਬਾਰਾ ਛਿੜਕਾਅ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦਵਾਈ ਬਦਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰੋ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਛਿੜਕਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਦ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰ-ਪ੍ਰਾਗਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਘੱਟ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬੰਦਗੋਭੀ ਦੀ ਸੁੰਡੀ

ਇਹ ਸੁੰਡੀ ਵੀ ਜਨਵਰੀ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਡੀਆਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁੰਡੀਆਂ ਬੂਟੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਤੇ, ਹਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਗ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਤਿੱਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਖੰਭਾਂ ਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਆਂਡੇ ਗੁੱਛੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਡੀਆਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਇਸ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਡੰਡੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਆਂਡੇ ਗੁੱਛੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਵੀ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਆਂਡਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਡੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਰਲੇ ਪਾਣੀ/ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਹੇਠਾ ਦੱਬ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਇਸ ਕੀੜੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਖੇਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਛਿੜਕਾਓ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਛਿੜਕਾਓ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿਸਾਨ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰਭਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ1 ਅਤੇ ਸਰਵਣ ਕੁਮਾਰ2
1ਪੌਦਾ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
2ਪਲਾਂਬ ਬਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ

ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲਾ ਪੱਧਰੀ ਕੈਂਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ, 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਲਿਆ ਹਿੱਸਾ

KVK Sangrur: ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਸੰਗਰੂਰ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (2025-26) ਅਧੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਜਖੇਪਲ, ਬਲਾਕ ਸੁਨਾਮ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 150 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਇਸ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਮੌਕੇ ਡਾ. ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਇੰਚਾਰਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਸੰਗਰੂਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸੂਚਨਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂਹੰਦ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਣ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸਾਂ, ਮਿੱਟੀ-ਪਾਣੀ ਪਰਖ, ਖੇਤੀ ਸੰਦੇਸ਼ (ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਅਖ਼ਬਾਰ) ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਡਾ. ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਫਾਰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ) ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ, ਸਮਾਰਟ ਸੀਡਰ, ਸਰਫੇਸ ਸੀਡਰ, ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ, ਮਲਚਰ, ਪਲਟਾਊ ਹਲ, ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇ.ਵੀ.ਕੇ. ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ.ਆਰ.ਐਮ. ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਡਾ ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਬਾਗਬਾਨੀ) ਨੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਬਗੀਚੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਡਾ. ਰੁਕਿੰਦਰ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਫ਼ਸਲ ਵਿਗਿਆਨ) ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੁਧਰੀਆਂ ਸਪਰੇਅ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਣਕ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਲਈ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।

 

ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਫਸਰ, ਸੁਨਾਮ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਪਸਮ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਪੀ ਐਮ ਕਿਸਾਨ ਸਕੀਮ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਸਾਉਣੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਮੱਕੀ ਉੱਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦਾ ਖੇਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਸੁਆਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਲੀਡੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨਾ, ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਸਲਫ਼ਰ ਤੱਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਝੋਨੇ ਵਿੱਚ ਮਧਰੇਪਨ ਦੀ ਸੱਮਸਿਆ, ਅਮਰੂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਮੱਖੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਆਦਿ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ, ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਸਰੋਤ: ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (Punjab Agricultural University)

ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ

Success Story: ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਿਕ- ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸੱਚੀ ਰੱਭ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਫਿਕਰ-ਫਾਕਾ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹਾ ਮੰਨੋ ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਰੱਭ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਪ-ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਮੰਨ ਸਾਫ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ ਪਲ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸਪੁੱਤਰ ਸ. ਨਾਜਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਾਸੀ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈ ਕਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧੰਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੋਚਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਯੰਗ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੇ ਮਿਰਚ, ਕੱਦੂ, ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ, ਕਰੇਲਾ, ਖੀਰਾ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਜੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ, ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ 25 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਾਲ 2007-2008 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਲੇਜ਼ਰ ਲੈਵਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੁਪਕਾ ਸੰਚਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਤਾਂ ਹੋਈ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 5 ਏਕੜ ਨਰਮਾ ਵੀ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਚਮਤਾਕਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਪਜ ਵੀ ਵੱਧ ਨਿਕਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 2008 ਵਿਚ 4 ਕਨਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਟ ਹਾਊਸ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈ ਕਾ ਵਿੱਚ 22 ਏਕੜ ਨੈਟ ਹਾਊਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੀਰੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਖੇਤੀਵਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸੁਚੇਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 800 ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਾਂ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਾਨਮੋਹਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2015 ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਬਾੜੀ ਲਗਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: Faridkot ਦੇ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ Organic Model, 10 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਬਗੀਚੀ, ਅੱਜ ਹੋ ਰਹੀ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ

ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰਿਚਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਟਰ ਰਿਚਾਰਜ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ 4 ਕਨਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਟੈਂਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਸੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 55 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ।

ਇਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਵੱਜੋਂ ਜੁੜੇ:

• ਮੈਂਬਰ ਕਿਸਾਨ ਕਲੱਬ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ
• ਮੈਂਬਰ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਸੰਸਥਾ, ਬਠਿੰਡਾ
• ਮੈਂਬਰ ਚੰਗੀ ਖੇਤੀ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ
• ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸਬਜ਼ੀ ਉਤਪਦਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ
• ਮੈਂਬਰ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ (ਆਤਮਾ), ਬਠਿੰਡਾ
• ਮੈਂਬਰ ਪਨਸੀਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ
• ਮੈਂਬਰ ਕੌ-ਅਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈ ਕਾ, ਬਠਿੰਡਾ
• ਮੈਂਬਰ ਨੈੱਟ ਉਤਪਾਦਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬ
• ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਕਿਸਾਨ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬ
• ਮੈਂਬਰ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬੋਰਡ ਸੀਡ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬ

ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ/ ਇਨਾਮ/ ਮਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

• ਪੀ.ਏ.ਯੂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੁਆਰਾ 13/03/2008 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਵਾਰਡ।
• ਆਤਮਾ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।
• ਜਫਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਬ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈ ਕਾ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ, ਮਈ 2009।
• ਅੰਬੀ ਹਠੂਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਬੱਡੀ ਕਲੱਬ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ, ਫਰਵਰੀ 2010।
• ਮਾਡਰਨ ਖੇਤੀ ਨਾਭਾ ਵਾਲੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਖੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੇਲੇ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।
• ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
• ਬਾਰਟਾਨੀਆ ਬਿਸਕੁਟ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• ਜੈਨ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰ ਵਲੋਂ 2013 ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ
• 2014 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਕਲੱਬ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਨਮਾਨ।
• ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਲ 55 ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
• ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ.ਐਸ., ਬਾਦਸ਼ਾਹਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਵਾਲੋਂ ਸਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ

• ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਾਜਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਣਹਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੁਆਰਾ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਸ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ (ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ. ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ ਸ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਮੇਮੋਰਿਯਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ. ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ ਸ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਮੇਮੋਰਿਯਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ (ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ.ਐਸ. ਬਾਦਸ਼ਾਹਪੁਰ) ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ 2 ਕਨਾਲ ਤੋਂ ਆਲੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਕਿਸਾਨ 35 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਉੱਚ ਕੁਆਲਟੀ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ 2018 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਜੀ ਨੈਟ ਲਗਾ ਕੇ ਮਿੰਨੀ ਟਿਊਬਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। 2020 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 4 ਕਨਾਲ ਵਿਚ ਨੈਟ ਹਾਊਸ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੰਨੀ ਟਿਊਬਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2022 ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ.ਐਸ ਦੇ ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਸਦਕਾ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਰੋਪੋਨਿਕ ਯੂਨਿਟ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਸ.ਡੀ ਬਾਇਓਟੈਕ ਸੀਡਜ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਫਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਪੰਜ ਲੱਖ ਮਿੰਨੀ ਟਿਊਬਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2024 ਵਿਚ ਅਸੀਂ 1 ਯੂਨਿਟ ਹੋਰ ਲਗਾਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 10 ਲੱਖ ਮਿੰਨੀ ਟਿਊਬਰ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ 53 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਐਸ.ਡੀ. ਬਿਓਟੈਕ ਸੀਡਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਡੀ. ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਇਹ ਯੂਨਿਟ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਉੱਚ ਕੁਆਲਿਟੀ ਬੀਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸੋਚ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਢੀ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ, www.punjabi.krishijagran.com 'ਤੇ ਲੌਗ ਇਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਟੈਬ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ punjabi@krishijagran.com 'ਤੇ ਈਮੇਲ ਕਰੋ।