Krishi Jagran Punjabi
Menu Close Menu

ਦੇਸੀ ਨਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਾਭ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

Thursday, 12 March 2020 02:04 PM
Cow

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਰੋਤ ਹਨ | ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ A2 ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖਾਦ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ ਅਣਜਾਣ ਸਨ, ਉਹਦੋਂ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਾਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਸੀ | ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਗਾਵਾਂ ਗੋਬਰ ਦੀ ਖਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਲਦਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਜੋਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਰ ਉਠਾਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ | ਪਰ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧ ਗਈ ਹੈ | ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਪਾਲਣ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 535.78 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 192.49 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 142.11 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ (ਨਾਨ ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟ) ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 26 ਚੰਗੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਧਾਰੂ, ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਦੁਧਾਰੂ ਨਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰਾ ਦੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਗਿਰ, ਸਿੰਧੀ, ਸਾਹੀਵਾਲ ਅਤੇ ਦਿਓਨੀ ਹਨ | ਦੋਹਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੁੱਧ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਨ | ਹਰਿਆਣਾ, ਓਂਗੋਲ, ਥਾਰਪਾਰਕਰ, ਕਕਰੇਜ ਆਦਿ ਦੋਹਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਾਫਟ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਘੱਟ ਦੁਧ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਪਰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਗੌਰੀ, ਮਾਲਵੀ, ਕੇਲਰੀਗੜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਹਿਲ, ਖਿਲਾਰੀ, ਸਿਰੀ ਆਦਿ ਹਨ।  

ਸਾਹੀਵਾਲ ਗਾਂ

Sahival

ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੰਮਾ, ਢੀਲਾ ਅਤੇ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਸੰਘਣੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਇਕ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 2500-3000 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ |

ਗਿਰ ਗਾਂ

gir cow

ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1500-1700 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਮੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜੋ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |

ਹਰਿਆਣਾ ਗਾਂ

hariana cow

ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਗਭਗ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਉਠਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੀ ਓਰ ਮੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਚਿਹਰਾ ਲੰਬਾ, ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਕੰਨ ਛੋਟੇ ਨੁਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਇਕ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1200 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ |

ਲਾਲ ਸਿੰਧੀ

lal sindhi

ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਸੰਘਣੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਵੇ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਹਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਲਗਭਗ 1600–1700 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ |

ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ : ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗਾਂ ਦੀ ਨਸਲ                                                             

ਗਿਰ / ਸਾਹੀਵਾਲ / ਲਾਲ ਸਿੰਧੀ / ਹਰਿਆਣਾ

ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ                                                                 

10

ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                     

50,000 ਰੁਪਏ

ਇੱਕ ਗਾਂ ਲਈ ਸਪੇਸ (ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ)                                               

10.5

ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਕੀਮਤ                         

1000 ਰੁਪਏ

ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਬੀਮੇ ਦੀ ਲਾਗਤ ( ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 3% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ  )                

1500 ਰੁਪਏ

ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚੇ (ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ)                                          

1000 ਰੁਪਏ

ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                      

1 ਰੁਪਏ / ਕਿੱਲੋ

ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                       

15 ਰੁਪਏ / ਕਿੱਲੋ

ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                        

2 ਰੁਪਏ / ਕਿੱਲੋ

ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੀਮਤ                              

1000 ਰੁਪਏ

ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਓਸਤਨ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ                                           

10 ਕਿਲੋ

ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                      

40 ਰੁਪਏ / ਕਿੱਲੋ

ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਮੁੱਲ                                                      

10 ਰੁਪਏ / ਬੋਰੀ

ਲੇਬਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ                                                                            

8000 ਰੁਪਏ / ਮਹੀਨਾ

ਭੋਜਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਚਾਰਾ 

ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੀਨਾ ਵਿੱਚ                           

ਦੁੱਧ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀਨਾ ਵਿੱਚ

 

ਹਰਾ ਚਾਰਾ

20 ਕਿਲੋ                                          

15 ਕਿਲੋ

ਸੁੱਖਾ ਚਾਰਾ                                 

15 ਕਿਲੋ

15 ਕਿਲੋ

ਦਾਣੇ  

6 ਕਿਲੋ                                                     

---

 

ਇਕ ਵਾਰ ਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ                                                             

ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ

10 ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ                                                                        

500000

10 ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੈੱਡ ਦੀ ਕੀਮਤ (200 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਫੁੱਟ)

21000

ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਕੀਮਤ (ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ 1000 ਰੁਪਏ)                                           

10000

ਹੋਰ ਖਰਚੇ (500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ )                                                           

5000

ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ                                                                                    

536000

 

ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲਾਗਤ                                                       

ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ

ਸ਼ੈੱਡ ਦੀ ਕਮੀ (10% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ)                                                 

2100

ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ (10%ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ )                                          

1000

ਬੀਮੇ ਦਾ ਖਰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ (3%ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ )                                        

15000

ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ (12.5% ਦੀ ਦਰ ਤੇ)                                              

67000

ਕੁਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲਾਗਤ                                                                

85100

 

ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚਾ                                                       

ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ

ਹਰਾ ਚਾਰਾ                                                                             

73000

 

ਸੁੱਖਾ ਚਾਰਾ                                                                            

109500

 

ਦਾਣੇ 

328500

ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚੇ                                    

1000

ਲੇਬਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ                                                                

96000

ਕੁੱਲ (ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚਾ )                                           

608000

 

ਆਮਦਨੀ

ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ

ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਨਾਲ                                                                          

800000

ਗੋਬਰ ਦੀ ਖਾਦ ਵੇਚਣ ਨਾਲ                                                         

36500

ਕੁੱਲ ਆਮਦਨੀ                                                                          

836500

 

ਕੁੱਲ ਲਾਭ = ਕੁੱਲ ਆਮਦਨੀ - ਕੁੱਲ (ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚਾ ) = 836500-608000 = 228500

ਸਥਿਰ ਲਾਭ = ਕੁੱਲ ਆਮਦਨੀ - (ਸਥਿਰ ਲਾਗਤ + ਕੁੱਲ (ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚਾ ) = 836500- (608000 + 85100) = 143400

ਸਿੱਟਾ: ਅਬਾਦੀ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗਾਂਮੂਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ  ਅ੨ ਦੁੱਧ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਲਾਭ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ |

Country cow How to open dairy form Beginning cow rearing Cost of rearing cows animal keeper Cow rearing Expenditure on cow rearing animals
English Summary: Complete information from cost to profit in rearing cows of indigenous breeds

Share your comments


CopyRight - 2020 Krishi Jagran Media Group. All Rights Reserved.